Ο Εθνικός Κλιματικός Νόμος (Ν. 4936/2022) αποτελεί το βασικό θεσμικό πλαίσιο για τη μετάβαση της Ελλάδας στην κλιματική ουδετερότητα έως το 2050. Ο νόμος καθορίζει δεσμευτικούς ενδιάμεσους στόχους για τη μείωση των καθαρών ανθρωπογενών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά 55% έως το 2030 και κατά 80% έως το 2040, σε σχέση με τα επίπεδα του 1990.
Ο στόχος της κλιματικής ουδετερότητας αφορά το σύνολο της οικονομίας και λειτουργεί ως στρατηγική κατεύθυνση για τις επιχειρήσεις, οι οποίες καλούνται να ευθυγραμμίσουν σταδιακά τη λειτουργία και τον σχεδιασμό τους με πρακτικές μείωσης εκπομπών και βιώσιμης ανάπτυξης.
Για τις επιχειρήσεις, εισάγονται συγκεκριμένες υποχρεώσεις συμμόρφωσης, απαιτήσεις παρακολούθησης και αναφοράς εκπομπών, καθώς και μηχανισμοί ελέγχου.
Τι προβλέπει ο Εθνικός Κλιματικός Νόμος
Ο νόμος βασίζεται σε έναν δομημένο μηχανισμό διαχείρισης εκπομπών μέσω:
- ενσωμάτωσης της κλιματικής πολιτικής στον σχεδιασμό δραστηριοτήτων
- υποχρεωτικής παρακολούθησης και αναφοράς εκπομπών
- κατανομής των εθνικών στόχων σε επιμέρους τομείς της οικονομίας
Στο πλαίσιο αυτό, εισάγονται τομεακοί προϋπολογισμοί άνθρακα σε πενταετή βάση, μέσω των οποίων κατανέμονται οι στόχοι μείωσης εκπομπών στους βασικούς τομείς (ενέργεια, μεταφορές, βιομηχανία, κτίρια, γεωργία, απόβλητα και χρήση γης). Οι προϋπολογισμοί αυτοί λειτουργούν ως εργαλείο προγραμματισμού και παρακολούθησης της πορείας προς την κλιματική ουδετερότητα.
Παραγωγή Ενέργειας και Μεταφορές
Απολιγνιτοποίηση
Η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από λιγνίτη προβλέπεται να τερματιστεί έως την 31η Δεκεμβρίου 2028, με δυνατότητα επανεξέτασης του χρονοδιαγράμματος σε συνάρτηση με τις συνθήκες ενεργειακής ασφάλειας και τις εξελίξεις στην αγορά ενέργειας.
Ηλεκτροκίνηση (συναφής νομοθεσία)
Η μετάβαση σε οχήματα χαμηλών και μηδενικών εκπομπών ρυθμίζεται κυρίως από συμπληρωματική νομοθεσία (π.χ. Ν. 4710/2020 και εφαρμοστικές πράξεις), η οποία θέτει σταδιακούς στόχους διείσδυσης καθαρότερων οχημάτων.
Μέτρα για τα Κτίρια
Συστήματα ΑΠΕ σε νέα κτίρια
Για συγκεκριμένες κατηγορίες νέων κτιρίων προβλέπεται η εγκατάσταση συστημάτων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, υπό τεχνικές και λειτουργικές προϋποθέσεις.
Συστήματα θέρμανσης
Εισάγονται περιορισμοί στην εγκατάσταση νέων συστημάτων θέρμανσης με χρήση πετρελαίου, οι οποίοι εξειδικεύονται μέσω δευτερογενούς νομοθεσίας.
Υποχρεώσεις Επιχειρήσεων (Άρθρα 19 & 20)
Άρθρο 19 – Σχέδια Μείωσης Εκπομπών (Εγκαταστάσεις)
Δραστηριότητες που υπάγονται σε περιβαλλοντική αδειοδότηση κατηγορίας Α (Α1 και Α2) και δεν συμμετέχουν στο Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (EU ETS), υποχρεούνται να:
- καταρτίσουν Σχέδιο Μείωσης Εκπομπών
- επιτύχουν μείωση εκπομπών τουλάχιστον 30% έως το 2030
- χρησιμοποιούν ως έτος βάσης το 2019
- υποβάλλουν εκθέσεις παρακολούθησης
- διασφαλίζουν επαλήθευση των στοιχείων
Άρθρο 20 – Υποβολή Εκθέσεων Ανθρακικού Αποτυπώματος
Συγκεκριμένες κατηγορίες επιχειρήσεων και οργανισμών (όπως εισηγμένες εταιρείες, χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, εταιρείες κοινής ωφέλειας κ.ά.) υποχρεούνται να:
- υπολογίζουν το ανθρακικό τους αποτύπωμα
- υποβάλλουν ετήσια έκθεση εκπομπών
- διασφαλίζουν επαλήθευση από ανεξάρτητο διαπιστευμένο φορέα
Η πρώτη εφαρμογή βασίστηκε σε δεδομένα εκπομπών του έτους αναφοράς 2022, ενώ η διαδικασία επικαιροποιείται σε ετήσια βάση.
Οι εκθέσεις καλύπτουν κατ’ ελάχιστον τις άμεσες εκπομπές (Scope 1) και τις έμμεσες εκπομπές από κατανάλωση ενέργειας (Scope 2).
Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης (Άρθρο 16)
Το Άρθρο 16 εισάγει υποχρεωτικό πλαίσιο διαχείρισης εκπομπών για τους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΟΤΑ Α’ βαθμού).
Οι Δήμοι υποχρεούνται να εκπονούν και να εφαρμόζουν Δημοτικά Σχέδια Μείωσης Εκπομπών (ΔηΣΜΕ), τα οποία περιλαμβάνουν:
- καταγραφή και ποσοτικοποίηση του ανθρακικού αποτυπώματος των δημοτικών δραστηριοτήτων
- εκπομπές από κτίρια, υποδομές και δημοτικό στόλο
- καθορισμό στόχων και μέτρων μείωσης εκπομπών
Οι στόχοι καθορίζονται με έτος βάσης το 2019, με ενδεικτική πορεία:
- μείωση τουλάχιστον 10% έως το 2025
- μείωση τουλάχιστον 30% έως το 2030
Τα ΔηΣΜΕ αποτελούν βασικό εργαλείο τοπικής κλιματικής πολιτικής και συνδέονται με τον ενεργειακό σχεδιασμό και την αξιοποίηση χρηματοδοτικών εργαλείων.
Προθεσμίες Υποβολής
Για τις περισσότερες κατηγορίες υπόχρεων επιχειρήσεων, η ετήσια έκθεση εκπομπών υποβάλλεται έως την 31η Οκτωβρίου κάθε έτους, σύμφωνα με το ισχύον κανονιστικό πλαίσιο και τις σχετικές οδηγίες εφαρμογής.
Οι επιμέρους προθεσμίες ενδέχεται να διαφοροποιούνται ανάλογα με την κατηγορία του υπόχρεου φορέα και το στάδιο εφαρμογής των διατάξεων.
Κυρώσεις και Πρόστιμα
Η μη συμμόρφωση με τις υποχρεώσεις του νόμου μπορεί να επιφέρει διοικητικές κυρώσεις. Ενδεικτικά προβλέπονται:
- πρόστιμα για καθυστέρηση υποβολής εκθέσεων
- πρόστιμα ως ποσοστό του κύκλου εργασιών σε περίπτωση απόκλισης από υποχρεώσεις
- υποχρέωση λήψης διορθωτικών μέτρων
Η επιβολή των κυρώσεων γίνεται από τις αρμόδιες αρχές, κατόπιν αξιολόγησης.
Πώς σας υποστηρίζει η QLC
Οι σύμβουλοι πιστοποίησης της QLC – Quality Lean Center υποστηρίζουν οργανισμούς να μετατρέπουν τις απαιτήσεις του Εθνικού Κλιματικού Νόμου σε ευκαιρίες ανάπτυξης και ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος.
Θέλετε να δείτε πόσο έτοιμη είναι η επιχείρησή σας; Ζητήστε από την QLC διάγνωση συμμόρφωσης και χρονοδιάγραμμα ενεργειών. Επικοινωνήστε μαζί μας.